|
Sayfa 6 Toplam 8
YARATMA
Bilindiği gibi yaratma, Allah’ın alemdeki her ş eyi var etmesidir. Bu yaratmanın mah iyeti için farklı ş eyler söylenmektedir. Bazılarına göre yaratma, şekilsiz varlık o larak da bilinen heyuladan olmaktadır. Yani yaratma yoktan değil var olan başka bir şeyden olmaktadır. Islam filozofları yoktan yaratmayı kabul etmekle Aristo’dan ayrılmaktadırlar. Kelam alimlerinin bir çoğuna göre yaratma yokluktan olmaktadır. Yani varlık yoktan var olmaktadır.
Matürîdîlere göre yaratma sıfatı müstakil, Allah’ın zatıyla kaim, ezeli ve su buti bir sıfattır. Eş’arilere göre ise hakiki bir sıfat olmayıp, diğer fiili sıfatlar gibi izafi bir sıfattır, zatla kaim değil ve hâdistir. Ama Eş’arilere göre bu sıfatın yerine kudret sıfatı kaimdir. Eş ’arileri tekvinin hâdis olmasını kabule iten neden, yaratmayla yaratılanların aynı zamanda olmasının gerekliliğidir. Aksi takd irde yaratma ezeli kabul edilirse yaratılanlarında ezeli kabul edilmesi gerekir. Matürîdîler ise bunu kabul etmezler; onlara göre yaratmayla yaratılanlar ayrı şeylerdir. Yaratılanlar hâdis, yaratma sıfatı ise ezelidir. Matürîdîler bu görüşleriyle yaratılan olmadan yaratma sıfatının olacağını da dolaylı olarak kabul etmiş oluyorlar.
Matürîdîler ve Eş’ariler Allah’ın kudret sıfatının O’nun zatıyla kaim ezeli bir sıfat olduğunu kabul etmişlerdir. Ancak Eş’arilere göre kudret sıfatının iki yönü vardır. Bunlardan birincisi ezeliye taalluk eder ve mümkün ş eylerin yaratılmasını hazırlar. Ikincisi ise hâdislere taalluk eder ki bununla da eş yalar yaratılır.Allah’ın yarattığı varlıklar hâdistir. Yani sonradan olmadır. Dolayısıyla Allah’ın yaratması sonradan olmaktadır, kadim değildir. Ancak onun yaratma sıfatı ezelidir. Allah’ın yarattıklarına hâdis denmesinin nedeni o varlıkların, nesnel varlıklarının ezeli olmadıklarını vurgulamak içindir. Yaratılan eşyanın bilgisi ezeli, nesnel oluşumu hâdistir. Bu yaratma eşyanın olacağı zamanda meydana gelir.Yaratma ezeli değildir. Yaratılanlar var oldukları zaman içinde yaratılırlar. Ezeli olan Allah’ın yaratma sıfatıdır. Yani Allah, Ezelden beri bu sıfata sahiptir. Gerçi yaratma sıfatının yaratılan olmadan varolmasının imkansız olduğu ileri sürülebilse de bu sıfatın varlığının k endisiyle eş zamanlı olarak gerçekleşmesini gerektirmez. Çünkü bu gerçekleşme, Allah’tan zorunlu olarak değil, irade sonucu var olur. Iradenin bulunması bir ş eyin varlığının istenilen zamanlarda olmasını gerektirir.
Genelde sıfatla bu sıfatların tezahürlerinin aynı zamanda bulunmasının gerekliliğini izah ederken hep şu misal verilir: Dövme olayı, döven ve dövülen olmadan mümkün değildir. Ancak burada verilen misal her yönüyle d elil getirildiği konuyu karşılamamaktadır. Çünkü dövme işi dövme olmadan da bunu yerine getiren insan da vardır. Olmasa dövemez. Yani döven daha önce dövme gücüne sahip olduğu için dövebilmektedir. Kısacası yaratma ile yaratılan ayrıdır. Eş’ari ise yaratma ile yaratılanların aynı olduğunu savunur. Eş’ari’nin düşüncesi ilk bakışta yaratmanın ezeli olduğunu savunuyor gibi görünse de sonuçta aynı noktaya çıkmaktadır. Onlara göre yaratma sıfatı ezeli değil, ezeli olan kudret sıfatıdır. Dolayısıyla yaratma varlık ortaya çıkacağı zaman var olur. Bunun anlamı yaratma hâdistir. Diğer kelamcılarla onların aralarındaki fark, diğerlerinin Allah için ezeli bir tekvin sıfatının varlığını kabul etmeleri ve yaratmayı hâdis saymaları, Eş ’arilerin de yaratma sıfatını hâdis
sayıp yaratmayı doğrudan hâdis kabul etmeleridir. Aslında bu iki ş ey aynı anlama gelir ancak kavramlar ve ifadeler farklıdır. Eş’ariler, yaratma sıfatı yerine kudret sıfatını getiriyor, yaratmayı hâdis sayıyor, diğerleri de yaratma sıfatını ezeli, yaratmayı hâdis sayıyor.
|
